Od 1 stycznia 2027 roku zaczną obowiązywać nowe zasady dotyczące postępowań orzeczniczych w ZUS. Zmiany obejmą zarówno osoby, które dopiero ubiegają się o rentę, jak i tych, którzy już pobierają świadczenie.
Najważniejsza informacja jest taka, że zignorowanie wezwania na badanie może mieć poważne konsekwencje. W określonych sytuacjach ZUS będzie mógł umorzyć postępowanie albo wstrzymać wypłatę renty.
Nowe przepisy nie zmieniają wysokości świadczeń. Dotyczą sposobu oceny stanu zdrowia, kierowania na dodatkowe badania oraz zasad usprawiedliwiania nieobecności.
ZUS będzie mógł skierować na dodatkowe badania
Od 2027 roku zasady kierowania ubezpieczonych na pogłębioną diagnostykę zostaną wyraźnie zapisane w ustawie.
W ramach postępowania orzeczniczego ZUS będzie mógł skierować zainteresowanego na:
-
badanie przez lekarza orzecznika,
-
konsultację u lekarza specjalisty,
-
badanie psychologiczne,
-
dodatkowe badania diagnostyczne,
-
obserwację w warunkach szpitalnych.
Nie oznacza to jednak, że każda osoba ubiegająca się o rentę zostanie wysłana do szpitala.
Obserwacja szpitalna ma być stosowana wtedy, gdy dokumentacja medyczna nie pozwala jednoznacznie ocenić stanu zdrowia. Może chodzić między innymi o przypadki, w których wyniki badań są stare, niepełne lub wzajemnie się nie potwierdzają.
Kiedy ZUS może wezwać na dodatkową diagnostykę?
Najczęściej dodatkowe badania mogą dotyczyć osób, których dokumentacja nie daje pełnego obrazu choroby.
Przykładem może być wnioskodawca leczony neurologicznie, który dołącza do wniosku dokumenty sprzed kilku lat. Jeżeli lekarz orzecznik uzna, że przedstawione wyniki są niewystarczające, może zlecić aktualne badania albo obserwację.
Podobna sytuacja może wystąpić przy schorzeniach psychiatrycznych, neurologicznych czy zaburzeniach snu, gdy ocena zdolności do pracy wymaga bardziej szczegółowej diagnostyki.
Dopiero po zakończeniu badań ZUS podejmie decyzję w sprawie prawa do świadczenia.
Nieobecność na badaniu może zatrzymać postępowanie
Największe znaczenie dla świadczeniobiorców mają nowe zasady dotyczące niestawienia się na wyznaczonym badaniu.
Jeżeli osoba wezwana przez ZUS nie przyjdzie na badanie, konsultację lub obserwację, będzie miała 7 dni na wyjaśnienie przyczyn nieobecności.
Jeśli ZUS uzna, że zainteresowany nie mógł się stawić z powodów od niego niezależnych, powinien wyznaczyć nowy termin.
Może to dotyczyć na przykład nagłego pobytu w szpitalu, ciężkiego pogorszenia stanu zdrowia albo innego zdarzenia, które obiektywnie uniemożliwiło dotarcie na badanie.
Brak wyjaśnienia może oznaczać utratę wypłaty
Poważne konsekwencje pojawią się wtedy, gdy zainteresowany:
-
nie przedstawi wyjaśnienia,
-
złoży je po upływie 7 dni,
-
nie wykaże, że nieobecność była usprawiedliwiona.
W takiej sytuacji ZUS będzie mógł umorzyć postępowanie o przyznanie świadczenia.
Jeżeli sprawa dotyczy osoby, która już otrzymuje rentę, Zakład będzie mógł wstrzymać jej wypłatę.
Nie oznacza to, że każda pojedyncza nieobecność automatycznie doprowadzi do utraty świadczenia. Kluczowe będzie jednak szybkie zareagowanie na wezwanie i terminowe przekazanie wyjaśnień.
Masz tylko 7 dni na reakcję
Nowy termin będzie bardzo ważny. Osoba, która nie pojawi się na badaniu, nie powinna odkładać kontaktu z ZUS.
Siedmiodniowy termin będzie liczony na złożenie informacji o przyczynie nieobecności. Warto również zachować dokumenty potwierdzające, dlaczego stawienie się w wyznaczonym dniu nie było możliwe.
Może to być między innymi:
-
zaświadczenie lekarskie,
-
karta informacyjna ze szpitala,
-
dokument potwierdzający nagłe zdarzenie,
-
inny dowód wskazujący na niezależną przyczynę nieobecności.
Samo ogólne stwierdzenie, że dana osoba nie mogła przyjść, może nie wystarczyć, jeśli ZUS zażąda potwierdzenia przedstawionych okoliczności.
Badanie będzie mogło odbyć się w domu
Nowe przepisy przewidują również ułatwienie dla osób, które ze względu na stan zdrowia nie mogą dotrzeć do placówki ZUS.
Jeżeli lekarz prowadzący potwierdzi, że osobiste stawienie się na badaniu jest niemożliwe, lekarz orzecznik będzie mógł przeprowadzić badanie w miejscu pobytu zainteresowanego.
Takie rozwiązanie będzie wymagało zgody osoby badanej.
To ważna zmiana dla osób leżących, mających poważne problemy z poruszaniem się lub znajdujących się w stanie, który uniemożliwia bezpieczną podróż do placówki.
Więcej kontaktu elektronicznego z ZUS
Od 2027 roku postępowania mają w większym stopniu wykorzystywać komunikację elektroniczną.
Ma to usprawnić przekazywanie informacji, wezwań oraz dokumentów między ZUS a osobą ubiegającą się o świadczenie.
W praktyce oznacza to, że jeszcze ważniejsze będzie regularne sprawdzanie korespondencji, w tym wiadomości przesyłanych elektronicznie. Przeoczenie wezwania może utrudnić terminowe wykonanie obowiązków.
Zmiany nie podwyższają ani nie obniżają rent
Nowe przepisy nie dotyczą wysokości renty.
Nie wprowadzają dodatkowej waloryzacji ani nowych zasad obliczania świadczeń. Ich celem jest uporządkowanie procedur związanych z oceną niezdolności do pracy.
Zmieni się przede wszystkim sposób prowadzenia postępowania oraz katalog działań, które ZUS będzie mógł podjąć, gdy dostarczona dokumentacja okaże się niewystarczająca.
Kogo obejmą nowe regulacje?
Zmiany mogą dotyczyć:
-
osób składających wniosek o rentę,
-
osób przechodzących ponowne badanie,
-
świadczeniobiorców, których stan zdrowia jest ponownie oceniany,
-
osób z niepełną lub nieaktualną dokumentacją medyczną,
-
osób, wobec których lekarz orzecznik uzna dodatkową diagnostykę za konieczną.
Nie każdy rencista zostanie automatycznie skierowany na dodatkowe badania. Decyzja będzie zależała od konkretnej sprawy i zgromadzonego materiału medycznego.
Co zrobić po otrzymaniu wezwania z ZUS?
Po otrzymaniu wezwania warto dokładnie sprawdzić:
-
termin badania,
-
miejsce jego przeprowadzenia,
-
rodzaj wymaganej konsultacji,
-
dokumenty, które należy zabrać,
-
sposób kontaktu w razie niemożności przybycia.
Jeżeli pojawi się przeszkoda, najlepiej jak najszybciej poinformować ZUS i przedstawić jej przyczynę.
Ignorowanie korespondencji może być szczególnie ryzykowne po wejściu nowych przepisów. W przypadku osoby pobierającej rentę konsekwencją może być bowiem wstrzymanie wypłaty świadczenia.
Od kiedy zaczną obowiązywać nowe zasady?
Nowe regulacje wejdą w życie 1 stycznia 2027 roku.
Wynikają z ustawy z 18 grudnia 2025 roku zmieniającej ustawę o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektóre inne ustawy.
Dla osób ubiegających się o rentę najważniejsza będzie terminowa reakcja na każde wezwanie. Z kolei osoby, które nie mogą dotrzeć na badanie z powodu stanu zdrowia, powinny uzyskać odpowiednie potwierdzenie od lekarza prowadzącego.
Najważniejszy wniosek jest prosty: od 2027 roku niestawienie się na badaniu bez wyjaśnienia może doprowadzić do umorzenia sprawy albo wstrzymania wypłaty renty.
