Czy o przejściu na emeryturę powinien decydować wyłącznie wiek, czy także długość pracy? To pytanie od lat wraca w debacie publicznej. Teraz temat ponownie nabiera tempa, ponieważ w Sejmie procedowane są projekty dotyczące tzw. emerytur stażowych. Jeśli nowe przepisy zostałyby uchwalone, część osób mogłaby zakończyć aktywność zawodową nawet kilka lat wcześniej niż obecnie.
Na razie nie są to jednak obowiązujące regulacje. Projekt znajduje się na etapie prac legislacyjnych, a jego ostateczny kształt może jeszcze ulec zmianie.
Czym są emerytury stażowe?
Obecnie prawo do emerytury zależy przede wszystkim od osiągnięcia ustawowego wieku emerytalnego:
- 60 lat dla kobiet,
- 65 lat dla mężczyzn.
Projekt emerytur stażowych zakłada inne podejście. W tym przypadku najważniejszy byłby liczony przez lata staż pracy, a nie sam wiek.
Oznacza to, że osoba, która rozpoczęła pracę bardzo wcześnie i przez wiele lat opłacała składki, mogłaby zakończyć aktywność zawodową przed ukończeniem obecnego wieku emerytalnego.
Jakie warunki przewidują projekty?
W Sejmie znajdują się obecnie dwa projekty ustaw dotyczące emerytur stażowych. Choć różnią się szczegółami, oba opierają się na podobnych założeniach.
Prawo do wcześniejszej emerytury miałoby przysługiwać osobom, które udokumentują:
- 35 lat okresów składkowych – w przypadku kobiet,
- 40 lat okresów składkowych – w przypadku mężczyzn.
To właśnie osiągnięcie odpowiedniego stażu miałoby otwierać drogę do wcześniejszego zakończenia pracy.
Kto mógłby skorzystać najbardziej?
Największe korzyści odniosłyby osoby, które rozpoczęły pracę zaraz po ukończeniu szkoły.
Przykład
Pani Anna rozpoczęła pracę w wieku 19 lat i przez kolejne lata nie miała dłuższych przerw w zatrudnieniu.
Jeżeli przepisy weszłyby w życie w proponowanym kształcie, mogłaby spełnić warunek 35-letniego stażu jeszcze przed ukończeniem 60 lat.
Podobnie wyglądałaby sytuacja wielu osób wykonujących pracę zawodową od bardzo młodego wieku.
Sam staż pracy nie wystarczy
To jeden z najważniejszych elementów projektowanych przepisów.
Samo przepracowanie 35 lub 40 lat nie oznacza automatycznie prawa do wcześniejszej emerytury.
Zakłada się bowiem dodatkowy warunek związany z wysokością przyszłego świadczenia.
ZUS sprawdzi wysokość przyszłej emerytury
Jeżeli przepisy zostaną uchwalone, Zakład Ubezpieczeń Społecznych będzie wyliczał wysokość emerytury na podstawie zgromadzonych składek.
Prawo do emerytury stażowej miałoby przysługiwać tylko wtedy, gdy wyliczone świadczenie osiągnie co najmniej wysokość minimalnej emerytury obowiązującej w danym czasie.
To oznacza, że nie każda osoba z odpowiednim stażem będzie mogła zakończyć pracę wcześniej.
Przykład
Pan Marek przepracował 40 lat, jednak przez znaczną część kariery zawodowej odprowadzał składki od bardzo niskich wynagrodzeń.
Jeżeli wyliczona przez ZUS emerytura okazałaby się niższa od ustawowego minimum, wcześniejsze świadczenie nie zostałoby przyznane.
Dlaczego wprowadzono taki warunek?
Celem jest ograniczenie sytuacji, w których osoby przechodzące na wcześniejszą emeryturę otrzymywałyby bardzo niskie świadczenia.
Warunek dotyczący minimalnej emerytury ma stanowić zabezpieczenie zarówno dla przyszłych emerytów, jak i dla całego systemu emerytalnego.
Czy każda osoba będzie mogła przejść na emeryturę kilka lat wcześniej?
Nie.
Hasła mówiące o możliwości zakończenia pracy nawet siedem lat wcześniej dotyczą przede wszystkim osób, które:
- rozpoczęły pracę bardzo wcześnie,
- przez wiele lat regularnie opłacały składki,
- spełnią wszystkie wymagania przewidziane w ustawie.
W praktyce wiele osób rozpoczęło karierę zawodową później lub miało przerwy w zatrudnieniu, dlatego ich sytuacja może wyglądać zupełnie inaczej.
Na jakim etapie są prace?
Obecnie projekty są procedowane w Sejmie.
Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej zapowiada poparcie dla idei emerytur stażowych, jednocześnie wskazując, że proponowane rozwiązania wymagają dopracowania.
Przed wejściem nowych przepisów w życie konieczne jest jeszcze zakończenie całego procesu legislacyjnego, w tym uchwalenie ustawy, podpis Prezydenta oraz publikacja w Dzienniku Ustaw.
Na razie nie podano daty, od której ewentualne zmiany mogłyby obowiązywać.
Zwolennicy i przeciwnicy mają różne argumenty
Projekt emerytur stażowych od lat wywołuje wiele emocji.
Zwolennicy wskazują, że osoba, która pracowała przez 35 lub 40 lat, powinna mieć możliwość zakończenia aktywności zawodowej niezależnie od wieku.
Podkreślają również, że wiele osób rozpoczęło pracę już jako nastolatkowie i odprowadza składki od kilkudziesięciu lat.
Przeciwnicy zwracają natomiast uwagę na koszty dla systemu emerytalnego oraz ryzyko wypłacania niższych świadczeń przez dłuższy okres.
Ostateczny kształt przepisów będzie więc wynikiem dalszych prac parlamentarnych.
Co warto zrobić już teraz?
Choć przepisy nie obowiązują, osoby zainteresowane wcześniejszą emeryturą mogą już dziś sprawdzić swoją sytuację.
Warto zweryfikować:
- długość okresów składkowych zapisanych na koncie w ZUS,
- prognozowaną wysokość przyszłej emerytury,
- ewentualne przerwy w zatrudnieniu, które mogą mieć znaczenie przy ustalaniu stażu.
Pozwoli to lepiej ocenić, czy planowane zmiany – jeśli wejdą w życie – mogłyby mieć zastosowanie w danym przypadku.
Podsumowanie
Emerytury stażowe to jedna z najczęściej dyskutowanych propozycji zmian w polskim systemie emerytalnym. Zakładają one możliwość przejścia na emeryturę po osiągnięciu odpowiedniego stażu pracy, bez konieczności oczekiwania na ustawowy wiek emerytalny. Jednocześnie projekt przewiduje dodatkowy warunek – wyliczona przez ZUS emerytura musiałaby wynosić co najmniej tyle, ile minimalne świadczenie.
Na obecnym etapie są to jednak projekty ustaw, a nie obowiązujące przepisy. Osoby zainteresowane zmianami powinny śledzić dalszy przebieg prac legislacyjnych, ponieważ ostateczne rozwiązania mogą jeszcze ulec zmianie.
