Po przejściu przez Sejm i Senat nowa ustawa dotycząca praw i obowiązków uczniów czeka już tylko na decyzję prezydenta. Jeśli zostanie podpisana, w polskich szkołach pojawią się rozwiązania, które mają uporządkować wiele kwestii budzących dotąd spory między uczniami, rodzicami i szkołami.
Zmiany dotyczą między innymi praw pełnoletnich uczniów, zasad nakładania kar, usprawiedliwiania nieobecności oraz powołania nowego rzecznika praw uczniowskich.
Prawa ucznia mają zostać zapisane w jednym miejscu
Obecnie prawa i obowiązki uczniów wynikają z wielu różnych przepisów, rozporządzeń oraz statutów szkolnych.
W praktyce oznacza to, że:
- uczniowie nie zawsze wiedzą, jakie mają prawa,
- rodzice często mają problem ze znalezieniem konkretnych regulacji,
- szkoły mogą różnie interpretować podobne sytuacje.
Nowa ustawa ma uporządkować ten stan i przenieść najważniejsze zasady na poziom ustawowy.
Pełnoletni uczniowie mają zyskać jaśniejsze zasady
Jednym z głównych powodów przygotowania nowych przepisów była sytuacja uczniów, którzy ukończyli 18 lat.
W wielu szkołach od lat pojawiały się pytania dotyczące tego:
- kto może usprawiedliwiać nieobecności,
- kto powinien mieć dostęp do ocen,
- jakie prawa mają rodzice pełnoletnich uczniów.
Nowe przepisy mają uporządkować te kwestie i ograniczyć niejasności.
Powstanie Krajowy Rzecznik Praw Uczniowskich
Jedną z najważniejszych nowości będzie stworzenie systemu ochrony praw uczniów.
Zakłada on powołanie:
- Krajowego Rzecznika Praw Uczniowskich,
- wojewódzkich rzeczników działających przy kuratoriach,
- dodatkowych rzeczników na poziomie samorządowym,
- szkolnych rzeczników praw uczniowskich.
Celem jest stworzenie instytucji, do której uczniowie będą mogli zwracać się w przypadku sporów lub problemów związanych z przestrzeganiem ich praw.
Zmiany dotyczą również szkolnych kar
Projekt przewiduje wprowadzenie katalogu działań wychowawczych oraz kar stosowanych wobec uczniów.
Ma to oznaczać większą przejrzystość zasad obowiązujących w szkołach.
Dzięki temu zarówno uczniowie, jak i rodzice mają łatwiej zrozumieć:
- jakie konsekwencje mogą zostać zastosowane,
- za jakie zachowania,
- według jakiej procedury.
Informacje o karach mają być przechowywane krócej
Podczas prac nad ustawą wprowadzono również zmianę dotyczącą dokumentacji ucznia.
Jeżeli nowe przepisy wejdą w życie, informacje o nałożonych karach będą przechowywane krócej niż pierwotnie zakładano.
Okres ten ma zostać skrócony:
- z trzech lat,
- do jednego roku.
To rozwiązanie było jednym z postulatów zgłaszanych przez organizacje młodzieżowe.
Nieobecności nadal trzeba będzie uzasadniać
Nowa ustawa nie znosi obowiązku usprawiedliwiania nieobecności.
Przepisy przewidują jednak, że przy podawaniu przyczyny szkoła nie będzie mogła wymagać przekazywania nadmiernych lub szczególnie wrażliwych informacji.
W praktyce ma to pomóc zachować równowagę pomiędzy obowiązkami ucznia a ochroną jego prywatności.
Szkolni rzecznicy nie pojawią się od razu
Choć temat szkolnych rzeczników budzi duże zainteresowanie, nie wszystkie zmiany zaczną obowiązywać natychmiast.
Zgodnie z obecnym projektem obowiązek powoływania szkolnych rzeczników praw uczniowskich ma zostać przesunięty na późniejszy termin.
Do września 2028 roku ich powołanie będzie miało charakter dobrowolny.
Dlaczego przygotowano nowe przepisy?
Ministerstwo Edukacji od dłuższego czasu wskazywało, że obecny system jest rozproszony i trudny do interpretacji.
W efekcie podobne sytuacje mogły być rozwiązywane inaczej w różnych szkołach.
Nowa ustawa ma:
- uporządkować prawa uczniów,
- zwiększyć przejrzystość procedur,
- ograniczyć liczbę sporów interpretacyjnych,
- poprawić ochronę praw uczniowskich.
Teraz decyzja należy do prezydenta
Po zakończeniu prac parlamentarnych ustawa została przekazana prezydentowi.
Głowa państwa ma obecnie trzy możliwości:
- podpisać ustawę,
- skierować ją do Trybunału Konstytucyjnego,
- zawetować przepisy.
Na podjęcie decyzji przewidziano 21 dni.
Jeżeli ustawa zostanie podpisana, uczniowie, rodzice i szkoły będą musieli przygotować się na jedne z największych zmian dotyczących praw uczniowskich w ostatnich latach.
