Wiek to nie wszystko, ale w 2026 roku dla kierowców-seniorów może się zmienić więcej, niż przypuszczają. Unia Europejska przyjęła przepisy, które pozwolą państwom członkowskim skracać ważność prawa jazdy osobom powyżej 65. roku życia. Co to oznacza w praktyce? Sprawdzamy, kto będzie musiał przejść badania i kiedy można stracić uprawnienia.
Zmiany wejdą najpóźniej w 2029 roku
Nowe regulacje przyjęte przez Parlament Europejski to element strategii „wizja zero” – jej celem jest zmniejszenie liczby ofiar śmiertelnych na drogach UE o 50% do 2030 roku, a następnie do zera do 2050 roku.
Państwa członkowskie mają 4 lata na wdrożenie zmian, co oznacza, że nowe przepisy mogą wejść w życie najpóźniej do 2029 roku. Na razie nie wiadomo, jak dokładnie zostaną zastosowane w Polsce – każda stolica będzie mogła dostosować je indywidualnie.
Nie ma wieku granicznego – decyduje zdrowie
Obecnie w Polsce nie obowiązuje górny limit wieku, po którym automatycznie traci się prawo jazdy. Osoba starsza może prowadzić samochód tak długo, jak pozwala na to ważność dokumentu oraz stan zdrowia.
Prawo jazdy kategorii A i B jest wydawane najczęściej na 15 lat, natomiast dla kategorii C i D – na 5 lat. W niektórych przypadkach lekarz może ustalić krótszy termin ważności. Przy jego upływie kierowca musi przejść badania.
Obowiązkowe badania po 65. roku życia? To możliwe
Nowe przepisy przesuwają próg potencjalnych badań z 50 na 65 lat. Po osiągnięciu tego wieku państwa członkowskie będą mogły skracać ważność prawa jazdy lub wprowadzać obowiązek badań lekarskich co 5 lat.
W grę wchodzą też inne formy oceny – np. samoocena zdrowotna czy kursy przypominające dla seniorów. Wciąż jednak nie będzie to obowiązek ogólnoeuropejski – decyzja należy do danego kraju.
Seniorzy na drogach – ryzyko rośnie z wiekiem
Według danych, największe pogorszenie czasu reakcji u kierowców pojawia się po 65. roku życia. Osoby po 75. roku życia mają nawet dwa razy wolniejszą reakcję niż młodsi kierowcy.
Problemy dotyczą też oceny odległości, pierwszeństwa i widzenia w trudnych warunkach. Psycholodzy transportu zwracają uwagę, że zawężone pole widzenia i spadek koncentracji mogą prowadzić do groźnych błędów za kierownicą.
Ile wypadków powodują seniorzy? Dane z Polski
W 2024 roku kierowcy w wieku 60+ spowodowali w Polsce:
-
3866 wypadków,
-
w których zginęło 339 osób,
-
a 4327 zostało rannych.
To trzecia najliczniejsza grupa pod względem liczby kolizji – za kierowcami w wieku 25–39 i 40–59 lat. Warto jednak podkreślić, że seniorzy stanowią też najliczniejszą grupę ofiar śmiertelnych.
Kiedy senior może stracić prawo jazdy?
Powodów cofnięcia uprawnień może być kilka:
-
brak aktualnego badania lekarskiego przy przedłużaniu dokumentu,
-
zła ocena zdrowia – np. problemy z pamięcią, padaczka, demencja,
-
wyrok sądu – np. za jazdę po alkoholu, poważny wypadek,
-
przekroczenie limitu punktów karnych,
-
niewymienienie dokumentu po upływie ważności.
W Polsce punkty karne rozliczane są tak:
-
doświadczony kierowca – 24 punkty,
-
kierowca w okresie próbnym – 20 punktów.
Decyzja należy do starosty lub lekarza
To lekarz orzecznik decyduje, czy kierowca może dalej prowadzić. Jeśli uzna, że stan zdrowia jest niewystarczający, może:
-
odmówić wystawienia zaświadczenia,
-
skrócić ważność prawa jazdy – np. do 1 lub 2 lat.
Z kolei starosta może formalnie cofnąć uprawnienia, jeśli:
-
kierowca nie przedstawi wymaganego orzeczenia,
-
nie zda egzaminu kontrolnego,
-
zignoruje obowiązek wymiany dokumentu.
Badania psychologiczne – kiedy warto?
Psycholodzy transportu podkreślają, że niezależnie od wieku, warto wprowadzać badania psychologiczne dla kierowców z grup ryzyka – np. osób przewlekle chorych, z obniżoną sprawnością czy podejrzeniem demencji.
Dzięki temu można dostosować styl jazdy do możliwości – np. unikać prowadzenia nocą, ograniczyć trasy o dużym natężeniu ruchu, czy jeździć tylko w określonych godzinach.
PODSUMOWANIE
-
Wiek nie odbiera prawa jazdy, ale zdrowie i ważność dokumentu – już tak.
-
Od 2026 r. mogą wejść częstsze badania lekarskie dla seniorów, jeśli Polska skorzysta z opcji oferowanej przez UE.
-
Seniorzy powinni kontrolować swój stan zdrowia i nie ignorować terminów badań.
-
Ostateczną decyzję o uprawnieniach podejmuje lekarz, sąd lub starosta.