System kaucyjny może wkrótce objąć znacznie więcej opakowań niż obecnie. Rozważane zmiany wpłynęłyby zarówno na codzienne zakupy, jak i na sposób działania sklepów. Sprawdzamy, jakie rozwiązania są analizowane i co mogą oznaczać dla klientów.
Kaucja ma objąć kolejny rodzaj opakowań
Wśród rozważanych rozwiązań pojawia się objęcie kaucją dodatkowych rodzajów opakowań po napojach, które obecnie trafiają do tradycyjnych pojemników na odpady.
Dla klientów oznaczałoby to więcej produktów z doliczaną opłatą, a dla sklepów — konieczność przygotowania dodatkowej przestrzeni i sprawniejszej organizacji zwrotów.
Na tym etapie nie są to jednak obowiązujące przepisy. Nie zapadła jeszcze ostateczna decyzja o rozszerzeniu systemu ani nie wskazano pewnego terminu wejścia zmian w życie.
Nowa lista może zaskoczyć
W dyskusji o dalszym rozwoju systemu pojawia się możliwość włączenia jednorazowych butelek szklanych oraz kartonów po napojach. Byłaby to znacząca zmiana, ponieważ obecnie kaucją objęte są jedynie szklane butelki przeznaczone do wielokrotnego użycia.
Rozszerzenie mogłoby więc dotyczyć m.in. części opakowań po:
-
wodzie i napojach gazowanych,
-
sokach,
-
cydrze i innych napojach sprzedawanych w szkle,
-
mleku i napojach mlecznych,
-
napojach roślinnych,
-
produktach pakowanych w kartony wielomateriałowe.
Kartony po napojach składają się zazwyczaj z kilku połączonych warstw, takich jak papier, tworzywo sztuczne, a niekiedy także aluminium. Ich zbiórka i przetwarzanie wymagają więc innych rozwiązań niż w przypadku zwykłego papieru.
Włączenie tych opakowań do systemu pozostaje obecnie przedmiotem analiz i zapowiedzi. Dopóki nie zostanie przyjęta odpowiednia nowelizacja, za jednorazowe szkło i kartony po napojach nie należy automatycznie oczekiwać zwrotu kaucji.
Małe sklepy również mogą dostać nowe obowiązki
Każdy sprzedawca oferujący napoje w opakowaniach objętych systemem musi pobierać należną kaucję. Inaczej wygląda obowiązek przyjmowania pustych opakowań.
Zgodnie z aktualnymi zasadami placówki o powierzchni sprzedaży przekraczającej 200 m² muszą prowadzić zbiórkę, natomiast mniejsze sklepy mogą dołączyć do niej dobrowolnie. Zakres obowiązków zależy również od rodzaju sprzedawanych opakowań. (Biznes.gov.pl)
Jednym z rozważanych kierunków jest rozszerzenie obowiązku odbioru na większą liczbę placówek, potencjalnie także na małe sklepy. Zwolennicy takiego rozwiązania wskazują, że klient powinien mieć możliwość łatwego zwrotu opakowania w pobliżu miejsca zamieszkania.
Dla właścicieli niewielkich punktów oznaczałoby to jednak konkretne wyzwania:
-
wygospodarowanie miejsca na przechowywanie opakowań,
-
częstszy odbiór zgromadzonego materiału,
-
obsługę rozliczeń kaucji,
-
dostosowanie zaplecza lub montaż automatu,
-
dodatkowe obowiązki organizacyjne dla pracowników.
Dlaczego system miałby objąć więcej opakowań?
Głównym celem mechanizmu jest zwiększenie poziomu selektywnej zbiórki oraz odzyskanie materiału o możliwie dobrej jakości. Opakowania oddawane osobnym kanałem są mniej zanieczyszczone pozostałymi odpadami, dzięki czemu łatwiej skierować je do ponownego wykorzystania lub recyklingu.
Rozwiązanie ma również ograniczać liczbę butelek i puszek pozostawianych w przestrzeni publicznej. Dodatkowa wartość przypisana opakowaniu sprawia, że konsument ma finansową motywację, aby oddać je do odpowiedniego punktu.
Unijne regulacje przewidują dla jednorazowych butelek z tworzyw sztucznych cel selektywnej zbiórki na poziomie 77 proc. w 2025 roku oraz 90 proc. w 2029 roku. Polska wybrała system kaucyjny jako narzędzie pomagające osiągać te poziomy.
Klienci odczują zmianę przy kasie i podczas zwrotu
Gdyby katalog opakowań został rozszerzony, kaucja byłaby doliczana do większej liczby codziennych zakupów. Sama opłata nie stanowi jednak dodatkowego kosztu pod warunkiem, że klient zachowa opakowanie i odda je do punktu zbiórki.
W praktyce konsumenci musieliby:
-
dokładniej sprawdzać oznaczenia na opakowaniach,
-
przechowywać więcej pustych butelek i kartonów,
-
nie uszkadzać kodów oraz etykiet,
-
częściej korzystać z automatów lub punktów odbioru.
Duże znaczenie będzie miała wygoda. System działa najlepiej wtedy, gdy punkty zwrotu są łatwo dostępne, a zasady pozostają czytelne i jednakowe niezależnie od miejsca zakupu.
Kiedy nowe zasady mogą wejść w życie?
Obecnie nie ma pewnej daty rozszerzenia systemu kaucyjnego o kartony po napojach i jednorazowe butelki szklane.
Informacje o możliwych zmianach należy traktować jako zapowiedź dalszych prac, a nie jako obowiązujący harmonogram.
Wprowadzenie nowych frakcji wymagałoby:
-
przyjęcia zmian ustawowych,
-
określenia stawek kaucji,
-
przygotowania producentów i operatorów,
-
dostosowania automatów,
-
rozbudowy zaplecza sklepów,
-
zapewnienia odbioru i przetwarzania dodatkowych materiałów.
Dlatego między uchwaleniem przepisów a ich faktycznym wejściem w życie powinien pojawić się okres przygotowawczy. Do tego czasu klienci powinni kierować się aktualnym oznaczeniem na opakowaniu, a nie samą informacją, z jakiego materiału zostało ono wykonane.
Najważniejsze: dziś obowiązują dotychczasowe zasady
Na razie kaucję można odzyskać za oznaczone plastikowe butelki do 3 litrów, puszki do 1 litra oraz szklane butelki wielokrotnego użytku do 1,5 litra. Jednorazowe szkło i kartony po napojach nie zostały jeszcze powszechnie włączone do systemu.
Rozszerzenie jest możliwe, ale będzie wymagało formalnej zmiany przepisów i przygotowania całego rynku. Dla klientów może oznaczać większą liczbę opakowań zwrotnych, natomiast dla handlu i branży przetwarzania — kolejną dużą operację logistyczną.
Źródło:
- Ministerstwo Klimatu i Środowiska – System kaucyjny
- Ministerstwo Klimatu i Środowiska – Zasady systemu kaucyjnego
- Ministerstwo Klimatu i Środowiska – Podsumowanie działania systemu w 2026 roku
- Biznes.gov.pl – Obowiązki placówek handlowych
- EUR-Lex – Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2019/904
- ISAP – ustawa o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi
