Przepisałeś mieszkanie, dom albo przekazałeś pieniądze w darowiźnie, a relacje z obdarowanym się pogorszyły? W wielu przypadkach darowiznę można odwołać – nawet po latach. Kluczowe znaczenie ma jednak jeden termin, którego przekroczenie zamyka drogę do odzyskania majątku.
Darowizna po latach – czy to w ogóle możliwe?
Tak. Przepisy Kodeksu cywilnego pozwalają cofnąć zarówno darowiznę niewykonaną (czyli jeszcze nieprzekazaną), jak i tę już wykonaną – na przykład przepisaną nieruchomość.
W praktyce najczęściej chodzi o sytuacje, gdy rodzic przekazał dziecku mieszkanie, a po czasie doszło do poważnego konfliktu.
Samo pogorszenie relacji nie wystarczy. Podstawą cofnięcia wykonanej darowizny jest rażąca niewdzięczność obdarowanego.
Rażąca niewdzięczność – co to znaczy w praktyce?
Nie każda kłótnia czy zerwanie kontaktu daje prawo do cofnięcia darowizny. Sąd ocenia, czy zachowanie obdarowanego było szczególnie naganne i zawinione.
Za rażącą niewdzięczność mogą zostać uznane m.in.:
-
przemoc fizyczna lub psychiczna wobec darczyńcy,
-
groźby i agresywne działania,
-
popełnienie przestępstwa przeciwko darczyńcy (np. pobicie, oszustwo),
-
uporczywa odmowa pomocy w chorobie mimo realnej możliwości jej udzielenia,
-
celowe działanie na szkodę darczyńcy.
Zwykłe rodzinne nieporozumienia czy decyzje życiowe niezgodne z oczekiwaniami rodziców zazwyczaj nie spełniają tych kryteriów.
Termin, który przesądza o wszystkim
Najważniejsza zasada brzmi: darowiznę można odwołać w ciągu 1 roku od dnia, w którym darczyńca dowiedział się o rażącej niewdzięczności.
To oznacza, że nawet jeśli od przekazania mieszkania minęło 5, 10 czy 15 lat, cofnięcie darowizny nadal jest możliwe – o ile od momentu uzyskania wiedzy o nagannym zachowaniu nie upłynął rok.
Po przekroczeniu tego terminu sąd oddali wniosek.
Kiedy sąd odmówi cofnięcia darowizny?
Odwołanie darowizny nie będzie skuteczne, jeśli:
-
darczyńca przebaczył obdarowanemu,
-
brak jest wyraźnych dowodów rażącej niewdzięczności,
-
minął roczny termin,
-
cofnięcie byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (np. darowizna była formą pomocy w leczeniu).
W takich sytuacjach odzyskanie majątku jest praktycznie niemożliwe.
Trudna sytuacja finansowa darczyńcy – co wtedy?
Jeśli po przekazaniu majątku darczyńca popadnie w niedostatek, może żądać od obdarowanego wsparcia finansowego w zakresie odpowiadającym jego wzbogaceniu.
Obdarowany może uwolnić się od tego obowiązku, zwracając wartość otrzymanej darowizny.
To rozwiązanie nie oznacza automatycznego cofnięcia umowy, ale daje darczyńcy narzędzie ochrony w trudnej sytuacji życiowej.
Jak formalnie cofnąć darowiznę?
Pierwszym krokiem jest przygotowanie pisemnego oświadczenia o odwołaniu darowizny i doręczenie go obdarowanemu.
Jeśli przedmiotem darowizny była nieruchomość, do przeniesienia własności z powrotem potrzebny będzie akt notarialny.
Gdy obdarowany nie zgadza się na zwrot majątku, sprawa trafia do sądu. Po prawomocnym wyroku możliwe jest skierowanie sprawy do komornika.
Ile to kosztuje?
Koszty zależą od wartości majątku. W sprawach o prawa majątkowe opłata sądowa może wynosić 5% wartości przedmiotu sporu (przy wyższych kwotach), do tego dochodzą koszty prawnika i ewentualnych opinii biegłych.
Jeśli darczyńca wygra proces, sąd może zasądzić zwrot kosztów od obdarowanego – jednak początkowo wydatki trzeba pokryć samodzielnie.
