Od 1 września 2026 roku w szkołach będą mogły działać spółdzielnie uczniowskie na podstawie nowych przepisów. Prezydent podpisał ustawę, która po raz pierwszy szczegółowo określa zasady ich tworzenia i funkcjonowania. Dzięki temu uczniowie będą mogli realizować własne inicjatywy, uczyć się współpracy i zdobywać praktyczne doświadczenie związane z przedsiębiorczością.
To rozwiązanie ma pomóc młodym ludziom rozwijać umiejętności, których często nie da się nauczyć wyłącznie podczas lekcji.
Do założenia spółdzielni wystarczy 5 uczniów
Nowe przepisy przewidują, że spółdzielnię będzie mogła założyć grupa co najmniej pięciu uczniów, którzy ukończyli 13 lat.
Jeżeli uczestnicy są niepełnoletni, konieczna będzie również pisemna zgoda rodziców lub opiekunów prawnych.
To oznacza, że inicjatywa będzie mogła wyjść od samych uczniów, ale jej uruchomienie będzie wymagało spełnienia kilku formalności.
Potrzebna będzie także zgoda dyrektora szkoły
Sama inicjatywa uczniów nie wystarczy.
Aby spółdzielnia mogła rozpocząć działalność, zgodę będzie musiał wyrazić dyrektor szkoły lub placówki. Przed rozpoczęciem działalności zostaną ustalone warunki jej funkcjonowania.
Dyrektor wyznaczy również nauczyciela-opiekuna, który będzie nadzorował działalność spółdzielni i zgodzi się pełnić tę funkcję.
Co w praktyce będą robiły szkolne spółdzielnie?
Nowe przepisy dają szkołom dużą swobodę, dlatego każda spółdzielnia będzie mogła realizować własne pomysły. Celem nie jest jednak prowadzenie klasycznej firmy, lecz nauka przedsiębiorczości i współpracy poprzez praktyczne działania.
W zależności od potrzeb szkoły uczniowie będą mogli m.in.:
- prowadzić sklepik szkolny z artykułami spożywczymi i szkolnymi,
- organizować kiermasze książek, rękodzieła czy ozdób świątecznych,
- przygotowywać i sprzedawać gadżety z logo szkoły, np. koszulki, kubki czy przypinki,
- pomagać przy organizacji festynów, pikników i wydarzeń szkolnych,
- prowadzić akcje promujące ekologię, wolontariat i działalność charytatywną,
- organizować warsztaty, konkursy oraz inne inicjatywy edukacyjne dla uczniów.
Co ważne, działalność spółdzielni nie będzie nastawiona na zarobek jej członków. Uczniowie nie otrzymają wynagrodzenia, a ewentualne nadwyżki finansowe zostaną przeznaczone na rozwój spółdzielni, zakup potrzebnych materiałów lub realizację kolejnych projektów służących całej społeczności szkolnej. Dzięki temu młodzież będzie mogła zdobywać praktyczne doświadczenie w planowaniu, organizacji i zarządzaniu wspólnymi przedsięwzięciami.
To nie będzie działalność gospodarcza
Choć spółdzielnie będą mogły prowadzić różne działania, nie będą traktowane jak przedsiębiorstwa.
Oznacza to między innymi, że:
-
nie będą wpisywane do Krajowego Rejestru Sądowego,
-
nie otrzymają osobowości prawnej,
-
nie będą prowadzić pełnej księgowości,
-
będą korzystać z uproszczonych zasad prowadzenia ewidencji.
Dzięki temu formalności mają być znacznie prostsze niż w przypadku prowadzenia działalności gospodarczej.
Każdy członek wpłaci maksymalnie 10 zł
Osoby przystępujące do spółdzielni będą wnosiły wpisowe.
Nowe przepisy przewidują, że jego wysokość nie będzie mogła przekroczyć 10 zł.
Środki te zostaną przeznaczone na działalność statutową spółdzielni i realizację jej celów.
Czy uczniowie będą zarabiać?
To jedna z kwestii, która może budzić największe zainteresowanie rodziców i uczniów.
Odpowiedź brzmi: nie.
Członkowie spółdzielni nie będą otrzymywać wynagrodzenia za swoją działalność.
Jeżeli w wyniku prowadzonych działań pojawi się nadwyżka finansowa, nie zostanie ona podzielona pomiędzy uczniów.
Wypracowane środki będzie można przeznaczyć wyłącznie na działalność spółdzielni i cele określone w jej statucie.
Po co wprowadzono nowe przepisy?
Głównym celem ustawy jest rozwijanie praktycznych umiejętności uczniów.
Twórcy nowych przepisów wskazują, że działalność w spółdzielni może pomóc młodym ludziom zdobyć doświadczenie w takich obszarach jak:
-
planowanie działań,
-
odpowiedzialność za wspólne projekty,
-
współpraca w grupie,
-
zarządzanie środkami finansowymi,
-
organizacja przedsięwzięć.
To kompetencje, które mogą okazać się przydatne zarówno podczas dalszej nauki, jak i w przyszłej pracy zawodowej.
Co będą musiały zrobić szkoły?
Każda spółdzielnia będzie działała na podstawie własnego statutu, określającego zasady funkcjonowania.
Szkoła będzie musiała również zapewnić opiekę nauczyciela oraz uzgodnić sposób prowadzenia działalności.
Spółdzielnie, które już funkcjonują, również nie znikną.
Nowe przepisy przewidują dla nich okres przejściowy na dostosowanie działalności do nowych wymagań.
Kiedy nowe przepisy zaczną obowiązywać?
Ustawa zacznie obowiązywać 1 września 2026 roku, czyli wraz z rozpoczęciem nowego roku szkolnego.
Spółdzielnie działające wcześniej będą miały czas do 1 września 2027 roku, aby dostosować swoje statuty do nowych przepisów.
Najważniejsze dla uczniów i rodziców
Nowa ustawa po raz pierwszy wprowadza jasne zasady tworzenia spółdzielni uczniowskich. Do ich założenia wystarczy pięciu uczniów, którzy ukończyli 13 lat, pisemna zgoda rodziców w przypadku osób niepełnoletnich oraz akceptacja dyrektora szkoły.
Choć uczestnicy nie będą otrzymywać wynagrodzenia, działalność spółdzielni ma pomóc im zdobyć praktyczne doświadczenie w organizowaniu projektów, współpracy z innymi i zarządzaniu finansami. To rozwiązanie ma przede wszystkim charakter edukacyjny i będzie obowiązywać w szkołach od nowego roku szkolnego 2026/2027.
