Dla wielu osób brzmi to jak sprzeczność. Skoro przepisy pozwalają dziedziczyć po bracie lub siostrze, to dlaczego nie można domagać się zachowku, gdy zostaniemy pominięci w testamencie?
To jedno z najczęstszych nieporozumień w polskim prawie spadkowym. W praktyce wiele osób dowiaduje się o tej różnicy dopiero po śmierci bliskiego krewnego.
Dziedziczenie i zachowek to nie to samo
Kluczowe jest zrozumienie, że dziedziczenie ustawowe i zachowek to dwie odrębne instytucje.
Dziedziczenie ustawowe odpowiada na pytanie:
Kto otrzyma majątek, jeśli zmarły nie pozostawił testamentu?
Natomiast zachowek odpowiada na pytanie:
Kto może domagać się pieniędzy, jeśli został pominięty w testamencie?
To właśnie dlatego można być osobą, która odziedziczyłaby spadek przy braku testamentu, ale jednocześnie nie mieć prawa do zachowku.
Kiedy brat lub siostra mogą odziedziczyć majątek?
Jeżeli zmarły nie pozostawił testamentu, zastosowanie mają przepisy o dziedziczeniu ustawowym.
Rodzeństwo może znaleźć się w gronie spadkobierców między innymi wtedy, gdy:
- zmarły nie miał dzieci,
- nie pozostawił dalszych zstępnych,
- przepisy przewidują przejście udziałów na rodzeństwo.
W takiej sytuacji brat lub siostra mogą otrzymać część majątku, a czasem nawet cały spadek.
Dlaczego rodzeństwo nie ma prawa do zachowku?
Przepisy przewidują ochronę tylko dla najbliższych członków rodziny.
Prawo do zachowku mają:
- dzieci i wnuki,
- małżonek,
- rodzice zmarłego w określonych przypadkach.
Rodzeństwo nie zostało uwzględnione w tym katalogu.
Oznacza to, że nawet jeśli brat lub siostra zostaną całkowicie pominięci w testamencie, co do zasady nie mogą żądać wypłaty zachowku.
Praktyczny przykład
Pani Katarzyna była panną i nie miała dzieci. Jej majątek obejmował mieszkanie warte 650 tys. zł oraz oszczędności zgromadzone przez wiele lat pracy.
Miała jednego brata, pana Tomasza.
Gdyby pani Katarzyna nie sporządziła testamentu, brat znalazłby się w kręgu spadkobierców ustawowych i mógłby odziedziczyć majątek zgodnie z przepisami.
Kilka lat przed śmiercią kobieta sporządziła jednak testament, w którym cały majątek przekazała swojej chrześnicy.
Po otwarciu testamentu pan Tomasz był przekonany, że jako brat zmarłej może domagać się zachowku.
Okazało się jednak, że przepisy nie dają mu takiego prawa.
W rezultacie cały majątek otrzymała chrześnica wskazana w testamencie.
Testament może całkowicie zmienić kolejność dziedziczenia
Wiele osób nie zdaje sobie sprawy, jak dużą moc ma testament.
Bez testamentu majątek trafia do spadkobierców ustawowych.
Po sporządzeniu ważnego testamentu o losie majątku decyduje przede wszystkim wola spadkodawcy.
Jeżeli osoba uprawniona do zachowku nie istnieje lub nie może skutecznie dochodzić swoich praw, wskazany w testamencie spadkobierca może otrzymać cały majątek.
Czy trzeba wydziedziczyć brata lub siostrę?
W większości przypadków nie.
Jeżeli ktoś chce przekazać swój majątek innej osobie, wystarczy prawidłowo sporządzony testament.
Ponieważ rodzeństwo nie ma prawa do zachowku, samo pominięcie go w testamencie zazwyczaj jest wystarczające.
Najważniejsza zasada
Brat lub siostra mogą dziedziczyć majątek po zmarłym rodzeństwie, ale tylko wtedy, gdy pozwalają na to przepisy o dziedziczeniu ustawowym albo zostali wskazani w testamencie.
Nie oznacza to jednak prawa do zachowku.
To właśnie dlatego można odziedziczyć spadek po bracie przy braku testamentu, a jednocześnie nie otrzymać ani złotówki, gdy zmarły postanowił przekazać majątek komuś innemu.
