Od 4 sierpnia 2026 roku zmienią się zasady organizowania usług opiekuńczych świadczonych w domu. Nowelizacja ustawy o pomocy społecznej wprowadza jednolite standardy, obowiązek monitorowania pomocy oraz ocenę jej jakości.
Zmiany mają znaczenie przede wszystkim dla seniorów, osób przewlekle chorych, niesamodzielnych i wymagających wsparcia w codziennym funkcjonowaniu. Nowe przepisy mają ograniczyć przypadki źle wykonywanej opieki i lepiej dopasować zakres pomocy do rzeczywistych potrzeb danej osoby.
Pomoc w domu będzie podlegała kontroli
Do tej pory przepisy określały przede wszystkim ogólne zasady świadczenia usług opiekuńczych. Brakowało jednak szczegółowych wymagań dotyczących jakości, organizacji pracy opiekunów i sposobu sprawdzania, czy pomoc jest realizowana prawidłowo.
Od 4 sierpnia usługi mają być świadczone zgodnie z określonym standardem.
Oznacza to, że ocenie będą podlegały między innymi:
- zakres udzielanej pomocy,
- sposób wykonywania codziennych czynności,
- dostosowanie usług do stanu zdrowia podopiecznego,
- regularność wizyt,
- bezpieczeństwo osoby korzystającej ze wsparcia,
- prawidłowość realizowania ustalonego planu pomocy.
Za monitorowanie i ocenę jakości usług będzie odpowiadała gmina.
Jeśli samorząd stwierdzi nieprawidłowości, będzie musiał podjąć działania prowadzące do ich usunięcia.
Kto będzie mógł otrzymać usługi opiekuńcze?
Pomoc będzie kierowana do osób, które ze względu na swój stan nie mogą samodzielnie wykonywać wszystkich codziennych czynności.
Podstawą przyznania usług może być:
- podeszły wiek,
- choroba,
- niepełnosprawność,
- pogorszenie sprawności,
- inna przyczyna powodująca zależność od pomocy drugiej osoby.
Wsparcie przysługuje przede wszystkim osobom samotnym, które nie mają nikogo, kto mógłby zapewnić im potrzebną opiekę.
Pomoc może jednak zostać przyznana również wtedy, gdy osoba potrzebująca ma rodzinę, ale jej bliscy nie są w stanie zapewnić odpowiedniego wsparcia.
Może to dotyczyć sytuacji, w których:
- rodzina mieszka daleko,
- bliscy sami są chorzy,
- małżonek nie mieszka wspólnie z osobą potrzebującą,
- dzieci lub wnuki nie mogą zapewnić regularnej opieki,
- zakres potrzeb przekracza możliwości rodziny.
Każdy przypadek będzie oceniany indywidualnie.
Co obejmują usługi opiekuńcze?
Podstawowe usługi opiekuńcze w miejscu zamieszkania mają pomagać w codziennym funkcjonowaniu.
Ich zakres może obejmować:
- przygotowanie lub podanie posiłku,
- pomoc w robieniu zakupów,
- wsparcie w utrzymaniu porządku,
- pomoc w przemieszczaniu się po mieszkaniu,
- pomoc w utrzymaniu higieny osobistej,
- wykonywanie prostych czynności pielęgnacyjnych,
- organizowanie kontaktu z lekarzem,
- pomoc w załatwianiu podstawowych spraw,
- zapewnienie kontaktu z otoczeniem.
W ramach takich usług możliwe jest również wykonywanie pielęgnacji zaleconej przez lekarza, pod warunkiem że nie wymaga ona specjalistycznej wiedzy medycznej.
Ważnym elementem pomocy może być także przeciwdziałanie samotności. Opiekun może wspierać seniora w utrzymywaniu kontaktów z rodziną, sąsiadami lub lokalną społecznością.
Specjalistyczna pomoc dla osób z większymi potrzebami
Nie każdy podopieczny potrzebuje takiego samego zakresu pomocy. Osoby z poważnymi chorobami, niepełnosprawnościami lub szczególnymi trudnościami mogą otrzymać specjalistyczne usługi opiekuńcze.
Takie wsparcie będzie dostosowane do:
- rodzaju schorzenia,
- stopnia niepełnosprawności,
- ograniczeń ruchowych,
- trudności psychicznych,
- problemów w komunikowaniu się,
- potrzeb wynikających z długotrwałego leczenia.
Specjalistyczne usługi będą mogły wykonywać osoby posiadające odpowiednie przygotowanie zawodowe.
Kto będzie mógł zostać opiekunem?
Nowe przepisy określają wymagania wobec osób wykonujących usługi opiekuńcze.
Opiekun powinien między innymi:
- mieć ukończone 18 lat,
- być zdolny psychofizycznie do wykonywania powierzonych zadań,
- złożyć odpowiednie oświadczenie dotyczące stanu zdrowia i sprawności,
- ukończyć szkolenie z udzielania pierwszej pomocy,
- spełniać warunki dotyczące relacji rodzinnych z osobą objętą opieką.
Wprowadzenie obowiązkowego szkolenia z pierwszej pomocy ma zwiększyć bezpieczeństwo podopiecznych. Jest to szczególnie ważne w przypadku osób starszych, u których może dojść do nagłego pogorszenia stanu zdrowia, upadku lub zasłabnięcia.
Usługi sąsiedzkie pozostaną dostępne
Pomoc w domu może być realizowana również w formie usług sąsiedzkich.
Takie rozwiązanie pozwala zaangażować do pomocy osobę mieszkającą blisko seniora lub chorego. Może to być szczególnie przydatne w małych miejscowościach oraz tam, gdzie dostęp do zawodowych opiekunów jest ograniczony.
Osoba świadcząca usługi sąsiedzkie będzie musiała:
- być pełnoletnia,
- mieszkać w najbliższej okolicy podopiecznego,
- posiadać zdolność psychofizyczną do udzielania pomocy,
- ukończyć szkolenie z pierwszej pomocy,
- uzyskać akceptację osoby korzystającej z usług,
- otrzymać zgodę organizatora pomocy.
Senior nie powinien więc zostać objęty pomocą osoby, której nie akceptuje.
Gminy otrzymają nowe obowiązki
Po wejściu w życie nowelizacji samorządy nie będą mogły ograniczać się wyłącznie do przyznania usługi i wskazania opiekuna.
Gmina będzie odpowiadała również za:
- organizację opieki zgodnie z obowiązującym standardem,
- dopasowanie zakresu pomocy do potrzeb podopiecznego,
- kontrolowanie sposobu wykonywania usług,
- ocenę jakości pracy opiekunów,
- reagowanie na skargi,
- usuwanie stwierdzonych nieprawidłowości.
Szczegółowe zasady świadczenia, monitorowania i oceny usług ma określić minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego.
Co zmiany oznaczają dla seniorów i ich rodzin?
Najważniejszym celem nowych regulacji jest zwiększenie bezpieczeństwa osób, które otrzymują pomoc we własnym domu.
Seniorzy i osoby chore mają zyskać:
- bardziej przewidywalny zakres usług,
- opiekę lepiej dopasowaną do potrzeb,
- większą kontrolę nad jakością pomocy,
- możliwość zgłaszania problemów,
- szybszą reakcję gminy na nieprawidłowości,
- większe bezpieczeństwo podczas codziennej opieki.
Zmiany mogą być ważne także dla rodzin, które nie są w stanie samodzielnie zapewnić bliskiej osobie całodobowego lub regularnego wsparcia.
Od kiedy obowiązują nowe zasady?
Nowelizacja ustawy o pomocy społecznej zacznie obowiązywać 4 sierpnia 2026 roku.
Od tego dnia usługi opiekuńcze w miejscu zamieszkania mają być organizowane według nowych zasad. Kluczową zmianą jest wprowadzenie standardów jakości oraz obowiązku monitorowania pomocy przez gminy.
Dla osób starszych, chorych i niesamodzielnych oznacza to większą kontrolę nad tym, kto i w jaki sposób udziela im wsparcia w domu.
