Wakacyjna praca może przynieść studentowi zarówno wyższą wypłatę, jak i pierwsze składki zapisane na koncie w ZUS. Wszystko zależy od rodzaju podpisanej umowy oraz tego, czy w konkretnym dniu młoda osoba rzeczywiście posiada status studenta. Jeden często pomijany moment może wyraźnie zmniejszyć kwotę otrzymaną na rękę.
Obrona licencjatu może zmienić wysokość wypłaty
Największym zaskoczeniem dla wielu młodych osób okazuje się okres pomiędzy ukończeniem studiów pierwszego stopnia a rozpoczęciem studiów magisterskich. Student, który obronił licencjat, traci status studenta z dniem egzaminu dyplomowego.
Nie zmienia tego fakt, że nadal może korzystać z części praw studenckich, takich jak określone zniżki. Na potrzeby ubezpieczeń społecznych nie jest już jednak traktowany jak student.
Jeżeli taka osoba pracuje na umowie zlecenia, wynagrodzenie od momentu obrony powinno zostać objęte składkami. Obowiązek ten trwa do dnia ponownego uzyskania statusu studenta, czyli rozpoczęcia kolejnego etapu nauki.
O zmianie swojej sytuacji trzeba poinformować zleceniodawcę. Firma powinna wówczas zgłosić zatrudnionego do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego. W praktyce oznacza to niższą wypłatę netto niż w miesiącach, w których obowiązywało zwolnienie ze składek.
Zlecenie dla studenta do 26 lat zwykle bez składek
Umowa zlecenie jest jedną z najczęściej wybieranych form wakacyjnego zatrudnienia. W przypadku osoby posiadającej status studenta i mającej mniej niż 26 lat wynagrodzenie zasadniczo nie podlega składkom ZUS.
Dzięki temu większa część ustalonej kwoty może trafić bezpośrednio na konto młodego pracownika. Brak składek ma jednak również drugą stronę. Taka praca nie tworzy ochrony wynikającej z ubezpieczeń społecznych.
Student pracujący wyłącznie na nieoskładkowanym zleceniu nie gromadzi z tego tytułu środków na przyszłą emeryturę. Nie uzyskuje też prawa do świadczeń wynikających z ubezpieczenia chorobowego czy wypadkowego.
Wyższa wypłata na rękę oznacza więc jednocześnie słabsze zabezpieczenie na wypadek nieprzewidzianych zdarzeń.
Kiedy dokładnie kończy się zwolnienie ze składek?
Zwolnienie z obowiązku opłacania składek przy umowie zlecenia nie obowiązuje automatycznie przez cały rok akademicki. Kluczowy jest rzeczywisty status danej osoby.
Dla celów ZUS status studenta trwa zasadniczo od dnia ślubowania do dnia, w którym nastąpi jedno z określonych zdarzeń:
-
skreślenie z listy studentów,
-
złożenie egzaminu dyplomowego,
-
złożenie ostatniego egzaminu przewidzianego programem na kierunku lekarskim, lekarsko-dentystycznym lub weterynarii.
Po utracie statusu dalsze wykonywanie zlecenia powinno zostać rozliczone z uwzględnieniem odpowiednich składek. Sam wiek poniżej 26 lat nie wystarcza, aby zachować zwolnienie.
Doktoranci oraz uczestnicy studiów podyplomowych nie są w tych przepisach uznawani za studentów. Ich umowy zlecenia nie korzystają więc ze zwolnienia wyłącznie z powodu kontynuowania nauki.
Ważny wyjątek: zlecenie u własnego pracodawcy
Nawet student przed ukończeniem 26 lat może zostać objęty składkami od umowy zlecenia. Dzieje się tak, gdy podpisuje dodatkowe zlecenie z firmą, w której jednocześnie jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę.
Podobna zasada obowiązuje wtedy, gdy zlecenie zostało formalnie zawarte z innym podmiotem, ale praca jest w rzeczywistości wykonywana na rzecz własnego pracodawcy.
W takich sytuacjach wynagrodzenie ze zlecenia jest traktowane inaczej niż typowa wakacyjna umowa podpisana przez studenta z niezależną firmą. Powstaje obowiązek opłacenia składek, mimo że zatrudniona osoba nie ukończyła 26 lat i nadal studiuje.
Umowa o pracę zawsze ze składkami ZUS
Przy umowie o pracę wiek oraz status studenta nie mają wpływu na obowiązek ubezpieczeniowy. Każdy pracownik zatrudniony na etacie podlega składkom od pierwszego dnia zatrudnienia.
Od jego wynagrodzenia odprowadzane są składki:
-
emerytalna,
-
rentowa,
-
chorobowa,
-
wypadkowa,
-
zdrowotna.
Pracodawca ma 7 dni na zgłoszenie pracownika do ZUS. Informację o tym, czy zgłoszenie zostało przeprowadzone prawidłowo, można sprawdzić na indywidualnym koncie w eZUS.
W systemie widoczne są nie tylko okresy podlegania ubezpieczeniom. Użytkownik może również zweryfikować, czy składki zostały naliczone od właściwej podstawy. Regularne sprawdzanie tych danych pozwala szybciej wykryć ewentualne nieprawidłowości.
Etat daje niższą wypłatę, ale większą ochronę
Pensja netto z umowy o pracę może być niższa niż kwota wypłacana studentowi na nieoskładkowanym zleceniu. Nie oznacza to jednak, że składki są wyłącznie obciążeniem.
Wpłaty na ubezpieczenie emerytalne i rentowe są zapisywane na koncie ubezpieczonego i budują przyszły kapitał. Ubezpieczenie chorobowe może natomiast zapewnić prawo do świadczeń w razie niezdolności do pracy.
Znaczenie ma także ochrona związana z wypadkiem, ciążą lub innymi zdarzeniami objętymi systemem ubezpieczeń społecznych. Etat oznacza więc mniejszą kwotę do natychmiastowego wykorzystania, ale zapewnia znacznie szersze zabezpieczenie.
Dla osoby podejmującej pierwszą pracę może to być również początek historii ubezpieczeniowej, która w przyszłości będzie miała wpływ na wysokość emerytury lub prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy.
Umowa o dzieło bez składek, ale również bez zabezpieczenia
W przypadku umowy o dzieło zasady nie zależą od wieku ani statusu studenta. Taka umowa co do zasady nie powoduje obowiązku opłacania składek społecznych i zdrowotnej.
Dotyczy to zarówno studenta przed ukończeniem 26 lat, jak i osoby starszej. Wynagrodzenie nie zasila jednak konta emerytalnego, a okres wykonywania dzieła nie daje ochrony związanej z chorobą.
Umowa o dzieło powinna dotyczyć wykonania konkretnego, możliwego do zweryfikowania rezultatu. Nie każda praca sezonowa może zostać prawidłowo rozliczona w ten sposób.
Także tutaj obowiązuje wyjątek dotyczący własnego pracodawcy. Jeżeli dzieło jest wykonywane dla firmy, z którą dana osoba ma jednocześnie umowę o pracę, wynagrodzenie może zostać objęte składkami.
Co sprawdzić przed podpisaniem wakacyjnej umowy?
Przed rozpoczęciem pracy warto ustalić nie tylko stawkę brutto, lecz także przewidywaną kwotę netto. Kluczowe znaczenie ma odpowiedź na kilka pytań: jaki rodzaj umowy zostanie podpisany, czy dana osoba ma aktualny status studenta i czy nie ukończyła 26 lat.
Szczególną uwagę powinni zachować absolwenci studiów licencjackich planujący rozpoczęcie magisterki. Przerwa pomiędzy obroną a kolejnym ślubowaniem może oznaczać obowiązkowe składki od zlecenia.
Warto również sprawdzić, czy dodatkowa umowa nie jest wykonywana na rzecz pracodawcy, z którym student ma już etat. Taka sytuacja może zmienić sposób rozliczenia nawet wtedy, gdy dokument został podpisany z inną firmą.
Ostatecznie najwyższa wypłata netto nie zawsze oznacza najkorzystniejszą formę zatrudnienia. Brak składek daje więcej pieniędzy od razu, lecz nie zapewnia ochrony na wypadek choroby, wypadku czy dłuższej niezdolności do pracy. Przed wyborem umowy dobrze więc porównać zarówno bieżący zarobek, jak i zakres zabezpieczenia.
