Wielu właścicieli działek jest przekonanych, że wszystko, co znajduje się na ich posesji, automatycznie należy do nich. Tymczasem polskie przepisy mówią jasno - jeśli podczas prac w ogrodzie natrafisz na przedmiot o wartości historycznej lub archeologicznej, możesz mieć konkretne obowiązki wobec państwa.
Co więcej, niewłaściwe zachowanie po takim odkryciu może skończyć się nawet odpowiedzialnością karną.
Nie każdy „skarb” należy do znalazcy
Podczas kopania fundamentów, sadzenia drzew czy budowy ogrodzenia można przypadkowo natrafić na stare monety, fragmenty ceramiki, broń, biżuterię albo metalowe przedmioty wyglądające na bardzo stare.
I tu wiele osób może się zdziwić.
Jeśli odkryty przedmiot ma charakter zabytku archeologicznego, nie staje się automatycznie własnością właściciela działki. Zgodnie z przepisami takie znaleziska należą do Skarbu Państwa - nawet wtedy, gdy zostały odnalezione na prywatnym terenie.
Co zrobić po znalezieniu podejrzanego przedmiotu?
Eksperci podkreślają, że najważniejsze jest zachowanie spokoju i niewykonywanie pochopnych ruchów.
Po przypadkowym odkryciu warto:
- natychmiast przerwać dalsze kopanie,
- nie wyciągać na siłę przedmiotu z ziemi,
- nie czyścić go i nie usuwać rdzy,
- zabezpieczyć miejsce przed dostępem innych osób,
- zrobić dokumentację zdjęciową.
W praktyce nawet pozornie niepozorny przedmiot może mieć dużą wartość historyczną.
Tego lepiej nie robić
Prawnicy i archeolodzy ostrzegają przede wszystkim przed publikowaniem zdjęć znaleziska w internecie lub mediach społecznościowych. Takie informacje bardzo szybko się rozchodzą i mogą przyciągnąć przypadkowe osoby zainteresowane poszukiwaniem wartościowych przedmiotów.
Problemem może być także próba zatrzymania znaleziska „na pamiątkę”. Jeśli okaże się ono zabytkiem archeologicznym, właściciel działki ma obowiązek zgłoszenia odkrycia odpowiednim organom.
Kogo trzeba powiadomić?
Zgodnie z obowiązującymi przepisami należy niezwłocznie zawiadomić:
- wojewódzkiego konserwatora zabytków,
- albo urząd gminy, miasta czy burmistrza.
W razie wątpliwości można również skontaktować się z policją, która wskaże dalsze postępowanie.
Po zgłoszeniu konserwator może przeprowadzić oględziny miejsca i zdecydować o konieczności badań archeologicznych.
Odkrycie może wstrzymać prace na działce
W praktyce znalezienie zabytku może oznaczać czasowe zatrzymanie budowy, kopania fundamentów czy innych prac ziemnych. Jeśli specjaliści uznają, że teren może skrywać kolejne historyczne przedmioty, konieczne bywają dodatkowe badania archeologiczne.
Dla właściciela działki oznacza to często opóźnienia i dodatkowe formalności.
Można dostać nagrodę
Prawo przewiduje jednak również nagrody dla osób, które uczciwie zgłoszą odkrycie. W przypadku wyjątkowo cennych znalezisk możliwe jest przyznanie nagrody pieniężnej przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
Jej wysokość zależy od wartości historycznej i naukowej odkrycia.
Za ukrycie znaleziska grożą poważne konsekwencje
Największym błędem jest próba ukrycia odkrycia lub sprzedaży znalezionego przedmiotu. Uszkodzenie albo przywłaszczenie zabytku archeologicznego może zostać potraktowane jako przestępstwo.
Polskie przepisy przewidują za takie działania nawet karę więzienia.
Warto znać swoje obowiązki
Choć podobne odkrycia zdarzają się rzadko, warto wiedzieć, jak zachować się w takiej sytuacji. Jeden niepozorny przedmiot znaleziony podczas prac w ogrodzie może uruchomić procedury, o których większość właścicieli działek nie ma pojęcia.
A w takich przypadkach niewiedza niestety nie chroni przed odpowiedzialnością.
