Wiele osób nie zdaje sobie sprawy, że w systemie ZUS mogą znajdować się środki, które przysługują ich bliskim. Brak wiedzy sprawia, że ogromne kwoty pozostają niewykorzystane, mimo że można je stosunkowo łatwo odzyskać. Sprawdź, na czym polega ten mechanizm i kto może z niego skorzystać.
Te środki można dziedziczyć!
Środki zgromadzone w Otwartych Funduszach Emerytalnych (OFE), a także te przeniesione na subkonto w ZUS po reformie systemu emerytalnego, nie przepadają po śmierci właściciela.
Wbrew powszechnej opinii, mogą one zostać odziedziczone przez osoby uprawnione, takie jak współmałżonkowie, spadkobiercy ustawowi lub osoby wskazane imiennie.
Choć ZUS nie wypłaca tych środków z urzędu, istnieje formalna i legalna ścieżka ubiegania się o ich zwrot. Wymaga to jednak złożenia odpowiedniego wniosku i dostarczenia niezbędnych dokumentów, dlatego warto znać procedurę i nie odkładać sprawy na później.
Miliony złotych pozostają w systemie
W latach 2020–2024 ponad 42 tys. osób posiadających subkonto w ZUS zakończyło aktywność zawodową, pozostawiając zgromadzone środki. W tym samym czasie wypłaty zostały zrealizowane jedynie w około 8 tys. przypadków.
To oznacza, że tylko co piąta uprawniona osoba wystąpiła o należne środki.
Łączna kwota zgromadzonych środków wyniosła blisko 940 mln zł, z czego około 660 mln zł nadal nie zostało wypłacone.
Dlaczego pieniądze nie trafiają do bliskich?
Głównym problemem nie są przepisy, lecz brak świadomości. W wielu przypadkach osoby uprawnione nie wiedzą, że mogą ubiegać się o wypłatę środków.
Dodatkowym utrudnieniem jest fakt, że:
- ZUS może przekazać informacje tylko wtedy, gdy wcześniej wskazano konkretne osoby,
- brak takiego wskazania powoduje, że instytucja nie ma podstaw do kontaktu z potencjalnymi beneficjentami.
W efekcie system działa poprawnie formalnie, ale w praktyce obejmuje głównie osoby dobrze poinformowane.
Bez wniosku pieniądze przepadną
Po śmierci osoby, która miała subkonto w ZUS, instytucja nie uruchamia wypłaty z własnej inicjatywy. Aby otrzymać środki, konieczne jest złożenie wniosku przez spadkobiercę lub inną osobę uprawnioną do dziedziczenia.
ZUS realizuje wypłatę dopiero na podstawie kompletnego i poprawnie złożonego wniosku, dlatego warto znać dokładne kroki formalne, aby uniknąć zbędnych opóźnień.
Prawo a praktyka – gdzie pojawia się problem?
Zgodnie z obowiązującymi przepisami, środki zgromadzone na subkoncie są dziedziczone lub przekazywane wskazanym osobom. Jednak brak aktywnego informowania sprawia, że wiele rodzin nie ma świadomości istnienia takich środków.
Eksperci podkreślają, że to nie kwestia procedur, lecz dostępu do informacji. Obecnie obowiązujące rozwiązania nie przewidują automatycznego powiadamiania wszystkich potencjalnie uprawnionych.
Jak sprawdzić i odebrać środki z ZUS?
Procedura odzyskania środków nie jest skomplikowana i można ją przeprowadzić samodzielnie – bez korzystania z usług firm zewnętrznych.
Aby złożyć wniosek, należy przygotować:
- akt zgonu osoby ubezpieczonej
- dokument potwierdzający prawo do środków (np. postanowienie sądu lub akt dziedziczenia)
- dowód tożsamości
- w przypadku współmałżonka – dokument potwierdzający wspólność majątkową
Wniosek można złożyć w placówce ZUS lub skorzystać z formularzy dostępnych online.
Wskazanie osób uprawnionych – kluczowy element
Każda osoba posiadająca subkonto w ZUS ma możliwość wskazania, kto otrzyma środki po jej śmierci. Co ważne:
- decyzję można zmienić w dowolnym momencie,
- brak wskazania oznacza, że środki trafiają do masy spadkowej.
To proste działanie może znacząco przyspieszyć proces wypłaty środków dla bliskich.
Od czego zależy kwota wypłaty?
Kwota, którą otrzyma spadkobierca, nie jest stała i zależy m.in. od:
-
liczby lat, przez które zmarły opłacał składki do OFE i ZUS,
-
liczby osób uprawnionych do dziedziczenia (kwota dzielona proporcjonalnie),
-
formy dziedziczenia – testament, dziedziczenie ustawowe czy osoba uposażona,
-
wysokości zgromadzonych składek na subkoncie,
-
potrąconego podatku.
Według danych ZUS, średnia wartość środków zgromadzonych na subkontach osób zmarłych wynosi około 29 000 zł, jednak w przypadku długiego stażu pracy może być ona znacznie wyższa.
ZUS i OFE – co trzeba wiedzieć?
W przypadku osób, które jednocześnie posiadają środki w Otwartych Funduszach Emerytalnych (OFE), procedura wygląda nieco inaczej.
Najważniejsze zasady:
- wskazanie beneficjentów odbywa się poprzez OFE,
- proces podziału środków rozpoczyna się właśnie tam,
- dopiero później uwzględniane są środki z subkonta w ZUS.
Oznacza to, że w pierwszej kolejności należy skontaktować się z właściwym funduszem.
Dlaczego warto działać wcześniej?
Świadomość istnienia subkonta i możliwości wskazania uprawnionych osób pozwala:
- uniknąć skomplikowanych procedur spadkowych,
- przyspieszyć wypłatę środków,
- zapewnić większą przejrzystość dla bliskich.
W praktyce to jedno z prostszych działań, które może mieć realny wpływ na przyszłość finansową rodziny.
Kto powinien sprawdzić swoją sytuację?
Każda osoba objęta systemem ubezpieczeń społecznych powinna upewnić się, czy:
- posiada subkonto w ZUS,
- wskazała osoby uprawnione,
- poinformowała bliskich o możliwości uzyskania środków.
Z kolei osoby, które straciły bliskich, powinny rozważyć sprawdzenie, czy przysługują im niewypłacone środki.
źródło:
- Dziennik Gazeta Prawna (dziennik.pl),
- Zakład Ubezpieczeń Społecznych (zus.pl),
- gov.pl – Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
