W polskim prawie spadkowym istnieje instytucja tzw. niegodności dziedziczenia, która pozwala sądowi pozbawić spadkobiercy prawa do dziedziczenia i zachowku. Jednak nawet jeśli ktoś zawinił wobec spadkodawcy, może odzyskać prawo do spadku, jeśli zmarły mu przebaczył. Co ważne - przebaczenie nie musi być udokumentowane ani formalne. Wystarczy, że sąd uzna, iż rzeczywiście do niego doszło.
Sprawdź, w jakich sytuacjach można zostać uznanym za niegodnego dziedziczenia, jak działa przebaczenie i co mówią najnowsze wyroki sądów.
Kiedy spadkobierca może być uznany za niegodnego dziedziczenia?
Zgodnie z art. 928 Kodeksu cywilnego, sąd może uznać osobę za niegodną dziedziczenia, jeśli:
-
Dopuściła się umyślnie ciężkiego przestępstwa przeciwko spadkodawcy.
-
Groźbą lub podstępem wpłynęła na sporządzenie, zmianę lub odwołanie testamentu.
-
Zniszczyła, ukryła lub sfałszowała testament, albo skorzystała świadomie z podrobionego dokumentu.
-
Uporczywie uchylała się od płacenia alimentów na rzecz spadkodawcy.
-
Uporczywie nie sprawowała opieki lub pomocy wobec spadkodawcy, np. zaniedbała obowiązki dziecka wobec rodzica.
Osoba uznana za niegodną traci prawo do spadku i zachowku, a jej udział przechodzi na dalszych spadkobierców (np. dzieci).
Jak i kiedy można złożyć pozew o uznanie za niegodnego?
-
Pozew do sądu cywilnego może złożyć każda osoba mająca interes prawny (np. inny spadkobierca).
-
Trzeba to zrobić w ciągu 1 roku od dowiedzenia się o przyczynie niegodności, ale nie później niż 3 lata od śmierci spadkodawcy.
-
Ostateczną decyzję podejmuje sąd, a nie notariusz czy ZUS.
Przebaczenie - czyli jak odzyskać prawo do dziedziczenia?
Zgodnie z art. 930 §1 Kodeksu cywilnego, spadkobierca nie może być uznany za niegodnego, jeżeli spadkodawca mu przebaczył.
Co ważne:
-
Nie ma wymogu pisemnej formy przebaczenia.
-
Wystarczy słowny gest, list, pojednanie, albo poprawa relacji (np. kontakt w ostatnich dniach życia).
-
Przebaczenie może być dorozumiane - np. poprzez ponowne uwzględnienie w testamencie.
-
Jeśli spadkodawca był ubezwłasnowolniony lub niepełnosprawny, przebaczenie jest skuteczne, jeśli nastąpiło z dostatecznym rozeznaniem.
Co musi udowodnić spadkobierca?
Jeśli w sądzie pojawia się zarzut niegodności, to na spadkobiercy ciąży obowiązek udowodnienia, że spadkodawca mu przebaczył.
Dowodami mogą być:
-
zeznania świadków (np. innych członków rodziny),
-
wiadomości, listy, nagrania,
-
okoliczności: kontakt, pojednanie, wspólna Wigilia, opieka przed śmiercią.
Uwaga: brak przebaczenia = realna utrata spadku
Jeśli sąd uzna spadkobiercę za niegodnego, osoba ta traci wszystko:
-
nie dziedziczy ani z ustawy, ani z testamentu,
-
nie przysługuje jej zachowek,
-
nie może być wykonawcą testamentu ani administratorem spadku.
Podsumowanie
-
Niegodność dziedziczenia dotyczy poważnych przewinień wobec spadkodawcy, ale może zostać zniwelowana przebaczeniem.
-
Przebaczenie działa jak tarcza – uniemożliwia sądowe wykluczenie spadkobiercy.
-
Nie trzeba przebaczać na piśmie, wystarczy zachowanie wskazujące na pojednanie.
-
Jeśli w rodzinie doszło do pojednania — nawet chwilowego — nie warto liczyć na wykluczenie spadkobiercy w sądzie.
