Od nowego roku w życie wchodzą przepisy, które mogą znacząco wpłynąć na sytuację osób z trudnościami w codziennym funkcjonowaniu. Mowa o świadczeniu, które nie tylko nie podlega opodatkowaniu, ale również nie zależy od poziomu dochodów. Kto będzie mógł z niego skorzystać, jakie warunki trzeba spełnić i na co warto się przygotować? Szczegóły w dalszej części artykułu.
Nawet 4327 zł miesięcznie dla osób z ograniczoną samodzielnością
Od stycznia 2026 roku wchodzi w życie kluczowa zmiana, która może znacząco poprawić sytuację finansową tysięcy osób z trwałymi trudnościami w codziennym funkcjonowaniu.
Zgodnie z nowym systemem oceny, świadczenie wspierające będzie dostępne już od 70 punktów w skali potrzeby wsparcia, co oznacza realną szansę na wsparcie finansowe od 751 zł do nawet 4134 zł , bez podatków, kryterium dochodowego ani ryzyka zajęcia komorniczego.
Kto zyska dzięki reformie?
Dotychczas wiele osób nie kwalifikowało się do pomocy z uwagi na sztywne kryteria. Od 2026 roku system obejmie m.in.:
-
osoby z przewlekłymi schorzeniami układu nerwowego,
-
osoby z ograniczoną wydolnością krążeniowo-oddechową,
-
osoby doświadczające trudności w samodzielnym funkcjonowaniu psychicznym i społecznym.
To m.in. osoby z takimi diagnozami, jak:
-
stwardnienie rozsiane (SM),
-
schorzenia sercowo-naczyniowe,
-
POChP (przewlekła obturacyjna choroba płuc),
-
zaburzenia nastroju i funkcji poznawczych.
Nowy model oceny skupia się nie na samej nazwie schorzenia, lecz na tym, jak bardzo wpływa ono na codzienne życie danej osoby.
Nowy system: ocena funkcjonalna zamiast formalnych etykiet
W przeciwieństwie do poprzednich rozwiązań, obecnie nie trzeba legitymować się konkretnym stopniem niepełnosprawności. Kluczowe jest uzyskanie odpowiedniej liczby punktów podczas oceny dokonywanej przez Wojewódzkie Zespoły ds. Orzekania o Niepełnosprawności (WZON).
Ocena opiera się na 25 obszarach funkcjonowania, takich jak:
-
poruszanie się,
-
samoobsługa,
-
zarządzanie lekami,
-
orientacja i komunikacja,
-
bezpieczeństwo,
-
relacje społeczne.
Każdy z tych obszarów analizowany jest pod kątem:
-
poziomu samodzielności,
-
potrzeby stałej pomocy lub nadzoru,
-
zmienności stanu zdrowia w czasie (np. „lepsze dni” vs. pogorszenia),
-
czasu wykonywania danej czynności oraz jej bezpieczeństwa.
Od ilu punktów można otrzymać świadczenie?
Od 2026 roku wystarczy uzyskać minimum 70 punktów, aby móc ubiegać się o wsparcie. To oznacza, że osoby, które nie wymagają całodobowej opieki, ale potrzebują regularnej pomocy, również zostaną objęte nowym świadczeniem.
Przykładowe stawki świadczenia od marca 2026 r.:
-
95–100 punktów – 220% renty socjalnej – ok. 4 134 zł
-
90–94 punkty – 180% – ok. 3 383 zł
-
85–89 punktów – 120% – ok. 2 255 zł
-
80–84 punkty – 80% – ok. 1 504 zł
-
75–79 punktów – 60% – ok. 1 127 zł
-
70–74 punkty – 40% – ok. 752 zł
Świadczenie to nie podlega opodatkowaniu, nie jest uwzględniane przy wyliczaniu dochodu i nie może zostać zajęte przez komornika. Zostaje również automatycznie waloryzowane wraz z podwyżką renty socjalnej.
Choroby, które najczęściej przekraczają próg 70 punktów
Wśród osób, które najczęściej uzyskują wymagane punkty, dominują osoby z trwałymi trudnościami w funkcjonowaniu:
🔹 Schorzenia neurologiczne i neurodegeneracyjne:
-
stwardnienie rozsiane (SM),
-
choroba Parkinsona,
-
następstwa udarów mózgu.
🔹 Problemy układu oddechowego i sercowego:
-
niewydolność serca,
-
ciężkie choroby płuc,
-
duszności przy niewielkim wysiłku.
🔹 Zaburzenia poznawcze i emocjonalne:
-
zaburzenia ze spektrum autyzmu (dorośli),
-
schorzenia afektywne i lękowe,
-
zaburzenia percepcji i koncentracji.
🔹 Choroby metaboliczne i rzadkie:
-
cukrzyca z powikłaniami,
-
mukowiscydoza,
-
inne schorzenia wymagające stałej kontroli lekarskiej.
Ważne: nie liczy się sama diagnoza – istotny jest wpływ choroby na codzienne funkcjonowanie i potrzebę regularnego wsparcia.
Jak przejść procedurę krok po kroku?
Droga do otrzymania świadczenia składa się z dwóch kluczowych etapów:
1. Wniosek o ocenę poziomu potrzeby wsparcia (WZON)
-
Złożenie dokumentów do Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności,
-
Dołączenie orzeczenia o niepełnosprawności (jeśli jest) i kwestionariusza samooceny,
-
Szczegółowe opisanie w kwestionariuszu codziennych trudności, także w „gorsze dni”,
-
Po ocenie – decyzja punktowa (można się od niej odwołać w ciągu 14 dni).
2. Wniosek do ZUS
-
Po uzyskaniu pozytywnej decyzji (minimum 70 punktów),
-
Wniosek składany wyłącznie online – przez PUE ZUS, portal Emp@tia lub bankowość elektroniczną,
-
Ważne: na złożenie wniosku do ZUS są 3 miesiące – zachowanie terminu umożliwia uzyskanie wyrównania świadczenia od dnia przyznania punktów.
Czego się spodziewać? Kolejki, różnice regionalne, spory
Eksperci przewidują, że 2026 rok przyniesie ogromny wzrost liczby wniosków, co może oznaczać:
-
wydłużone kolejki do komisji WZON,
-
niejednolite decyzje między województwami,
-
trudności interpretacyjne przy ocenie np. zaburzeń psychicznych lub schorzeń o zmiennym przebiegu.
W razie niekorzystnej decyzji, wnioskodawcy przysługuje:
-
wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w WZON,
-
odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych.
Dobrym przygotowaniem można zwiększyć szanse na pozytywny wynik:
-
szczegółowy kwestionariusz samooceny,
-
dokumentacja medyczna obejmująca rzeczywisty wpływ choroby na funkcjonowanie,
-
przykładanie wagi do opisu codziennych trudności, a nie tylko formalnych objawów.