Polska służba zdrowia stoi przed ogromnym wyzwaniem. Społeczeństwo się starzeje, liczba osób w wieku poprodukcyjnym rośnie w błyskawicznym tempie, a system opieki zdrowotnej w obecnym kształcie nie jest w stanie sprostać nowym potrzebom. Ministerstwo Zdrowia zapowiada kompleksową transformację – zarówno w zakresie organizacji świadczeń, jak i podejścia do zdrowia psychicznego, rehabilitacji oraz opieki długoterminowej.
Polska się starzeje – system ochrony zdrowia musi nadążyć
Z danych Głównego Urzędu Statystycznego wynika, że już w 2024 roku osoby 60+ stanowiły 26,6% populacji Polski. Od 2006 roku udział seniorów rośnie nieprzerwanie, a szacunki wskazują, że do 2040 roku liczba ludności spadnie do 35 mln, a w 2060 roku – do 31 mln. Zmniejszająca się liczba osób w wieku produkcyjnym przy jednoczesnym wzroście zapotrzebowania na świadczenia medyczne to tykająca bomba społeczna i finansowa.
W 2023 roku odnotowano ujemny przyrost naturalny na poziomie -136 tys. osób, a nadumieralność mężczyzn (żyją średnio 7–8 lat krócej niż kobiety) powoduje dodatkowe problemy w strukturze opieki nad osobami starszymi, szczególnie samotnymi seniorkami.
Mniej szpitali, więcej POZ – „odwrócona piramida świadczeń”
Kluczową zmianą wprowadzoną w Krajowym Planie Transformacji na lata 2027–2031 jest tzw. odwrócona piramida świadczeń. W praktyce oznacza to ograniczenie roli szpitali w diagnostyce i leczeniu lekkich przypadków, które będą przejmowane przez:
-
podstawową opiekę zdrowotną (POZ),
-
poradnie specjalistyczne,
-
oraz placówki ambulatoryjne.
Dzięki temu możliwe będzie skrócenie kolejek, zwiększenie dostępności do badań profilaktycznych i odciążenie szpitali z przypadków, które nie wymagają hospitalizacji.
Geriatria i opieka długoterminowa – nowe priorytety resortu
Wzrastająca liczba seniorów wymusza rozwój nowoczesnej i dostępnej opieki geriatrycznej. W wielu województwach brakuje łóżek geriatrycznych i psychiatrycznych, a pacjenci są kierowani daleko od miejsca zamieszkania.
Plan zakłada:
-
wyrównanie regionalnych różnic w dostępności świadczeń,
-
rozwój placówek zapewniających całodobową i długoterminową opiekę,
-
dostosowanie infrastruktury i kadry medycznej do potrzeb osób starszych,
-
wprowadzenie zaktualizowanych procedur w zakresie opieki paliatywnej i hospicyjnej, z większym naciskiem na świadczenia domowe.
Wdrożenie tych rozwiązań ma kosztować ok. 570 mln zł rocznie.
Zdrowie psychiczne seniorów – walka z samotnością i demencją
Ministerstwo Zdrowia szczególną uwagę kieruje na zdrowie psychiczne osób starszych, które często pozostaje pomijane. W ramach nowego planu powstaną:
-
poradnie psychogeriatryczne i oddziały dzienne dla seniorów,
-
programy przeciwdziałające izolacji społecznej,
-
działania promujące aktywność fizyczną i społeczną,
-
mechanizmy integrujące opieki medyczną, środowiskową i społeczną.
Nowa pomoc dla osób z demencją i ich opiekunów
Rosnąca liczba pacjentów z chorobami otępiennymi, w tym chorobą Alzheimera, to coraz większe obciążenie dla rodzin. Ministerstwo zapowiada:
-
utrzymanie i rozwój telefonicznej infolinii wsparcia (budżet: 2,5 mln zł rocznie),
-
stworzenie portalu z informacjami o dostępnych placówkach i świadczeniach,
-
pilotaż Dziennych Centrów Wsparcia Pamięci – placówek oferujących opiekę dzienną, terapie i zajęcia aktywizujące (koszt: 40 mln zł).
Wsparcie mają otrzymać także nieformalni opiekunowie, często bliscy członkowie rodziny, którzy na co dzień zmagają się z obciążeniem psychofizycznym.
Rehabilitacja hybrydowa i telerehabilitacja
Jednym z elementów nowej strategii jest rozwój rehabilitacji leczniczej, ze szczególnym naciskiem na:
-
rehabilitację kardiologiczną – ze względu na rosnącą zapadalność na chorobę niedokrwienną serca (prognozowany wzrost o 26% do 2060 r.),
-
telerehabilitację – która pozwoli prowadzić terapię bez wychodzenia z domu,
-
formy hybrydowe – łączące opiekę zdalną i stacjonarną.
To odpowiedź na realne potrzeby starzejącego się społeczeństwa, gdzie mobilność i dostępność usług są często kluczowymi barierami.
Centralna e-rejestracja i cyfryzacja służby zdrowia
Od 1 stycznia 2026 roku zaczęła działać centralna e-rejestracja, obejmująca w pierwszym etapie:
-
kardiologię,
-
profilaktykę raka piersi,
-
profilaktykę raka szyjki macicy.
Planowane są również rozszerzenia funkcjonalności Internetowego Konta Pacjenta (IKP), które ma umożliwiać:
-
personalizowaną ścieżkę leczenia,
-
monitorowanie ryzyk zdrowotnych,
-
dostęp do danych o skierowaniach i wynikach badań w czasie rzeczywistym.
2,8 miliarda złotych – tyle kosztować będzie transformacja systemu
Według zapowiedzi resortu, łączna wartość inwestycji w latach 2027–2031 wyniesie co najmniej 2,8 miliarda złotych, w tym:
-
750 milionów zł pochodzić ma z Narodowego Programu Zdrowia,
-
reszta ze środków resortowych i funduszy publicznych.
Cele są ambitne: wydłużenie życia w zdrowiu, zmniejszenie nierówności regionalnych i lepsza koordynacja świadczeń dla najstarszych pacjentów.
Co dalej?
Ministerstwo Zdrowia jasno pokazuje, że seniorzy będą w centrum uwagi w najbliższych latach. Rewolucyjne zmiany w systemie opieki zdrowotnej mają nie tylko odciążyć szpitale i personel, ale przede wszystkim poprawić komfort i jakość życia osób starszych.
To, czy uda się zrealizować te plany, zależy od skuteczności wdrożenia i realnego finansowania. Jedno jest pewne – Polska nie może sobie pozwolić na zignorowanie nadchodzącego kryzysu demograficznego.